ψυχιατρικη νομοθεσια. η προσωπικη μαρτυρια μιας "αρρωστης" .Τετραδια ψυχιατρικης τευχος δυο αυγουστος 1984

Ψυχιατρική Νομοθεσία. Η προσωπική μαρτυρία μιας «άρρωστης»

Συνεχίζοντας  την καταγραφή των περί την ψυχιατρική νομοθεσία δεινών , αναρτώ σήμερα στο ιστολόγιό μου, αυτούσια  την μαρτυρία μιας «άρρωστης». Πρόκειται για την Κυρία  «Ε» , μια καλλιεργημένη γυναίκα που νοσηλεύτηκε στο «Δαφνί» τη δεκαετία του 1980,  αφού προηγουμένως είχε νοσηλευτεί για 16 μέρες σε μια ιδιωτική κλινική στην Αθήνα ,από όπου και δραπέτευσε και πήγε στο σπίτι της σε μια επαρχιακή πόλη . Συνελήφθη όμως ξανά   και οδηγήθηκε  στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας , από όπου, μετά  από λίγες μέρες , μεταφέρθηκε  στο «Δαφνί».

 Το κείμενο που αναρτώ είναι πιστή απομαγνητοφώνηση  μιας συζήτησης μαζί της, όπου η Κυρία «Ε» διηγείται μια ανατριχιαστική ιστορία φρίκης και τρόμου που θα μπορούσε να είναι γραμμένη από τον Κάφκα ή τον Πόε.

Όποιος διαβάσει το κείμενο αυτό θα πιθανολογήσει ενδεχομένως ευλόγως  την επιρροή ψυχικής διαταραχής σε κάποια σημεία της αφήγησής της. Κάποιοι μάλιστα ίσως  σπεύσουν να το βεβαιώσουν  . Δεν  έχει όμως μεγάλη σημασία αν  συνέβησαν πράγματι ή συνέβησαν  όπως τα περιγράφει. Μεγαλύτερη σημασία έχει  το γεγονός ότι η ισχύουσα τότε ψυχιατρική νομοθεσία ( που οι ασυλιακοί στο Δαφνί προσπαθούσαμε να ανατρέψουμε) , αλλά και το γενικότερο κλίμα  που επικρατούσε στο ευρύτερο κοινωνικό αλλά και  το ειδικότερο ιατρικό και δικαστικό περιβάλλον  επέτρεπαν και διευκόλυναν να συμβούν ν  αυτά που περιγράφει η  Κυρία «Ε». Ακόμα δε  και αν κάποιος θεωρήσει   ότι οι ζοφερές περιγραφές της είναι  αποκλειστικό αποκύημα  ψυχικής διαταραχής  , δύσκολα  θα μπορούσε να αρνηθεί τη βαριά ψυχοτραυματική επίδραση των γεγονότων όπως τα βίωσε  εκείνη, ούτε να αγνοήσει τις καίριες επισημάνσεις  και την κριτική της για το σύστημα παροχής ψυχιατρικών υπηρεσιών  στη χώρα μας  τότε ( αλλά φοβάμαι σε σημαντικό βαθμό ακόμη και σήμερα)..

Αντιγράφω  κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα:  από την αφήγησή της « …Και λέω ας πούμε ότι έγινε μια παρεξήγηση  και ότι το υπερβολικό ενδιαφέρον του οποίου τη φύση  και την έκταση δεν μπορώ να αντιληφθώ αυτή τη στιγμή με οδηγεί στο να πάω σε ένα νοσοκομείο. Πιθανό να είμαι άρρωστη και να μη το αντιλαμβάνομαι. …Μπαίνουμε μέσα στο αυτοκίνητο και είπα θα κάνουμε μια διαδρομή πεντάλεπτη ,δεκάλεπτη το πολύ ενός τετάρτου. Όλες οι διαδρομές σ’ αυτή την επαρχιακή πόλη δεν ήταν παραπάνω από 5-10 λεπτά.. …  Το ταξίδι αυτό φαινόταν ατέρμονο. Βρισκόμουν με μια ξερή κουβέρτα σ’ ένα σιδερένιο κρεβάτι, δεν μπορούσα  να κινηθώ γιατί με είχανε δέσει, ναι με είχανε δέσει, άλλο αυτό που με τρόμαζε, … αρχίζω να βλέπω , παρά το βύθος που είχα πέσει ότι η διαδρομή ήταν ατέρμονη  εκεί που ζαλιζόμουν και ξαναξύπναγα, έβλεπα ότι πηγαίνω και πηγαίνω  και τελειωμό δεν έχει  κι’ άρχισα να σκέπτομαι γιατί με πάνε μακριά από το παιδί μου και που θα κοιμηθεί το παιδί μου και που είναι το παιδί μου. Κανένας δεν με  είχε ενημερώσει που είναι το παιδί μου, ούτε που κατέληξε το παιδί μου  ούτε που πάνε  εμένα. … Θα πέρασαν 7-8 ώρες ταξίδι … βρισκόμαστε σε πολύ μεγάλη πόλη- το κατάλαβα από την πολλή βοή των αυτοκινήτων   και πάμε  σ’ ένα προάστιο αυτής της πόλης. …. …Κατάλαβα ότι βρισκόμουνα στην Αθήνα , είχα φύγει σε απόσταση 500 χλμ από το παιδί μου με ένα πραξικοπηματικό τρόπο  κι είχα εισαχθεί σε μια ψυχιατρική κλινική  χωρίς να το θέλω ,χωρίς να είμαι εις γνώση  και χωρίς να το καταλάβω αυτό το πράγμα …»                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

«… Μου κτυπούσαν φιλικά την πλάτη σαν να είμαι τρελή , μου έλεγαν να μην ανησυχείς , όλα θα περάσουνε , δεν είναι τίποτα , κάτσε ήσυχα, να είσαι καλό κορίτσι σ’ αυτό το στυλ ας πούμε και στη συνέχεια  όσο πήγαινε αυτή η μεταχείριση τόσο εγώ εξεγειρόμουν και όταν έβλεπαν ότι εγώ δεν απαντούσα κατά τη λογική που θα θέλανε , γινόντανε σκληροί….»

«… Σαν να ήμουν ένα μηχάνημα το οποίο δεν ξέρουμε πως λειτουργεί και σαν να ήταν αυτοί μηχανικοί  που δεν ξέρουν από μηχανές  και προσπαθούσαν βροντώντας το ,χτυπώντας το , και προσπαθώντας να ανοίξουν το καπάκι να  δουν τι έκρυβε μέσα….».

«…. Έπρεπε να καταλάβουνε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα , ότι ο άνθρωπος αυτός διαμαρτύρεται , για να διαμαρτύρεται μπορεί να είναι τρελός και να κατέληξε εκεί από κάποιο νόσημα , αλλά μπορεί να υπάρχει και κάποιο λάθος.  

«…Ο ψυχοπαθής είναι  σε ένα γκέτο. Από τη στιγμή που ορίζεται σαν τέτοιος  και πάρει αυτή την ετικέτα παύει να ανήκει στην κοινωνία . Είναι άτομο μειωμένης ευθύνης το οποίο μπορούν σαν πακέτο να το κάνουν ό,τι θέλουν , το οποίο μπορεί να δέχεται οιαδήποτε μεταχείριση…» «…Είναι πια ένα πράγμα ο ασθενής, είναι ένα ρομπότ, μια κούκλα που του επιβάλλουν  ένα δικό τους ωρολόγιο πρόγραμμα , του επιβάλλουν  φαγητό, του επιβάλλουν τον ύπνο, τη νοσηλεία και αν αυτός δεν συμμορφώνεται με τις οδηγίες τους θα πρέπει να δοθεί…» «…δηλαδή είδα ότι ο ασθενής χρειάζεται τη δόση του πια, γιατί όταν δεν τη παίρνει όχι ότι θα γίνει τίποτα, απλώς δεν θα ξέφευγε τίποτα από τη ρότα του παλιοϊδρύματος για να μιλήσω χυδαία . Λοιπόν για να μη βγαίνουν από τα χουζούρια τους, για να μην αναγκάζονται να παρακολουθούν τους ασθενείς…» 

«… Λοιπόν η κατάσταση που ερχόμουνα με τα φάρμακα ήταν μια λαπαδοειδής κατάσταση  όπου το μόνο που ήθελα ήταν να  κοιμάμαι ή να κάθομαι στο κρεβάτι και το πολύ να διαβάζω  αν και δεν είχα όρεξη, αλλά να είμαι σαν έτσι ναρκωμένη, σαν αποβλακωμένη. Όταν ερχόμουν σε αυτή τη κατάσταση είδα ότι δεν μπορούσα να αντιδράσω σε σκέψεις ενεργητικές όπως να σκεφθώ να αποδράσω ή να σκεφθώ  πάνω στην κατάστασή μου ….»

Παραθέτω τέλος αυτούσια την απάντηση της Κυρίας «Ε»  στο ερώτημα: «Εσύ υποθέτεις ότι αυτή η εικόνα που έχουν οι άρρωστοι στις κλινικές είναι συνέπεια και των φαρμάκων που παίρνουν;

Ε: Εγώ το πιστεύω ακράδαντα αυτό το πράγμα. Εγώ πιστεύω δηλ. ότι ο άνθρωπος ο οποίος εθίζεται πλέον σε ένα ωρολόγιο πρόγραμμα δεν έχει κανένα ερέθισμα. Πιθανόν τα φάρμακα να μην ήσαν  τόσο βλαβερά αν υπήρχε κι’ άλλη ποικιλία ερεθισμάτων . Αλλά από τη μια μεριά τα φάρμακα τα οποία ναρκώνουν  και από την άλλη μεριά η ανυπαρξία ερεθισμάτων, το μαμά κακά και νάνι που γίνεται εκεί μέσα  το να είμαστε βολεμένοι, ήσυχοι γιατί το παν είναι η ησυχία να γίνει ο άλλος φυτό ,δηλ. με λίγα λόγια , όντας φυτό ο άλλος δεν έχει προσωπικές ορέξεις ,δεν έχει βουλήσεις ,δεν έχει τίποτα. Είναι σήκω σήκω, κάτσε κάτσε. Έτσι  δεν διαταράσσει τα κακώς ή τα καλώς κείμενα, και έτσι γίνεται αυτή η επιχείρηση. Αυτή είναι η γνώμη μου και φτύνω σ’ αυτή την επιχείρηση με όλη μου την ψυχή.».

Τολμώ να συστήσω στην πολυμελή Μόνιμη Επιτροπή για την παρακολούθηση του πολυσέλιδου  επί χάρτου Σχεδιασμού για την Ψυχική Υγεία  όπως και στην Ομάδα Εργασίας για την « Επικαιροποίηση του Νόμου 2071/92  να μελετήσουν αυτή τη μαρτυρία . Ας τη θεωρήσουν δε ως εκπροσώπηση των ασθενών  στις αντίστοιχες  Επιτροπές που κακώς κατά τη γνώμη μου ξεχάστηκαν

Ιδού αυτούσιο το κείμενο 

η λερος και το ψυχιατρειο της . μια συζήτηση στο ραδιοφωνο

      

    Η Λέρος και το Ψυχιατρείο της

               Αλήθειες , μύθοι και παραλειπόμενα

 Μια συζήτηση στον τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό

Συνεχίζοντας  τις αφηγήσεις μου για τη Λέρο και το Ψυχιατρείο της θα αναφερθώ σήμερα σε μια πολύ ενδιαφέρουσα κατά τη γνώμη μου συζήτηση που έγινε  στον τοπικό Ραδιοφωνικό Σταθμό. Όσα λέχθηκαν στη συζήτηση αυτή θα έφταναν από μόνο τους να αναδείξουν με ενάργεια τι ήταν το Ψυχιατρείο της Λέρου και ποιος ήταν ο ρόλος που κλήθηκε ή και αναγκάστηκε να παίξει επί σειράν  ετών ακόμη ίσως μέχρι  και σήμερα.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Η συζήτηση έγινε τον Δεκέμβρη του 1988 

Κυβερνούσε τότε το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, Υπουργός ήταν ο Απόστολος Κακλαμάνης( Είχε προηγηθεί  ο Γιάννης Φλώρος και πριν από αυτόν ο Γιώργος Γεννηματάς) και το Δ.Σ  του Ψυχιατρείου ήταν διορισμένο από την Κυβέρνηση( Κατά την πάγια πρακτική της ελληνικής ιδιαιτερότητας) . Οι κομματικές , πολιτικές και οι  άλλες –όχι πάντοτε ανιδιοτελείς- σκοπιμότητες  ,που σε σημαντικό βαθμό επηρέασαν την όλη εξέλιξη των πραγμάτων , ήταν εμφανείς και σε αυτή τη συζήτηση.

 Θα πρέπει  επίσης  να σημειωθεί, ότι   σχεδόν όλοι όσοι έλαβαν μέρος στη συζήτηση ήταν προσανατολισμένοι  στην υποστήριξη  της   εκ του Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης προερχόμενης  ομάδας παρέμβασης  και πιο πολύ των εκ   εξωτερικού κυρίως προερχομένων  ομάδων , βαθύτατα ( αλλά κάποιες φορές φανατικά και ιεραποστολικά ) επηρεασμένων  από τις αντιλήψεις του Φράνκο Ροτέλι - ενός σπουδαίου πράγματι ψυχιάτρου- ,   και την πρακτική εφαρμογή τους  στο Ψυχιατρείο της Τεργέστης. Όπως ήδη  έχω αναφέρει στο ιστολόγιό μου ( 6-12-2016), με το Φράνκο Ροτέλι και τους συνεργάτες του  είχαμε ήδη , στην κλινική που διηύθυνα στο Δαφνί ,συνεργαστεί από το Μάρτιο του 1988 στα πλαίσια  ενός Προγράμματος  που έφερε επίσης τον τίτλο των  «Αναδόχων Οικογενειών» . Πως άρχισε ,πως εξελίχθηκε και πως κατέληξε, όπως και στα θετικά αλλά και αρνητικά σημεία αυτής της συνεργασίας,  θα αναφερθώ   άλλη φορά.  

Η συζήτηση αυτή δημοσιεύτηκε στα  « Τετράδια Ψυχιατρικής» ( Τεύχος  με αριθμό 28-29   -Ιανουάριος – Απρίλιος 1990 που  κυκλοφόρησε λίγο μετά τον Απρίλιο . Κυβερνούσε τότε η Νέα Δημοκρατία  με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και Υπουργό  Υγείας την κ. Μαριέτα  Γιαννάκου  . Τη Διοίκηση εξ άλλου της Επιστημονικής  Ένωσης  του Ψυχιατρείου στο Δαφνί  είχε αναλάβει μια ομάδα περί την Κατερίνα Μάτσα και μια άλλη  σπουδαία γυναίκα ,που δυστυχώς έφυγε πολύ νέα, την Έφη  Σκλήρη.  Από ό,τι θυμάμαι, στους κόλπους της Επιστημονικής  Ένωσης  είχαν τότε εκδηλωθεί σοβαρές διαφωνίες  ( το εμφυλιοπολεμικό  ταλέντο της φυλής  πάντοτε παρόν και εν δράσει.  Θα βρω, ελπίζω , τα  σχετικά  ντοκουμέντα  για να ιστορήσω   αυτή τη θλιβερή υπόθεση.) Οι διαφωνίες αυτές κατέληξαν  να μην  εκλεγώ στη Προεδρία της  Ένωσης και να διασπαστεί η ομάδα,  τη δράση της οποίας μέχρι τότε  συντόνιζα . Έχει και αυτό τη σημασία του ,όπως θα εξηγήσω σε άλλο σημείο  της διήγησής μου.

Αυτοί που έλαβαν μέρος στη συζήτηση ήταν οι:

1. Ο Δημοσιογράφος που τη συντονίζει ( Δεν αναφέρεται το όνομά του πιθανώς ονομάζεται Μαχαίρας)

2.  Άρης Μπουσουλέγκας

3.Φράνκο Ροτέλι,

4 .Αγκουστίνο Πιρέλα     

 5. Παρασκευάς Ζωγράφος

 6. Ελευθέριος Λουλουδιάς

 7. Ευτύχιος Σολανάκης

 8. Στάθης Αρμενιάκος

 9. Γιάννης Αντάρτης

 10. Γιάννης Λουκάς

Συνοψίζω εδώ τα λεχθέντα και τις βασικές θέσεις των συζητητών:

1.                       Ο Δημοσιογράφος  κάνει μια εισαγωγή.  Αναφέρει ,μεταξύ των άλλων ,ότι αφορμή για τη συζήτηση  στάθηκε «…το  υπ’ αρ. 14668 του ΚΘΛ που λέει τα εξής : στα πλαίσια τα ου προγράμματος της ΕΟΚ περί θετής οικογένειας , το ΚΘΛ πειραματικά προετοιμάζει 1201 περίπου χρόνιους  ψυχικά πάσχοντες επί ένα εξάμηνο …σε κάθε οικογένεια που θα συμπαρασταθεί στη προσπάθειά μας …θα επιδοτείται με το ποσόν των 60.000 δραχμών μηνιαίως ..Τρίτη αφορμή  είναι ορισμένες αντιδράσεις κατοίκων του νησιού, κυρίως της περιοχής του Λακκιού …

Σε άλλο σημείο ο Δημοσιογράφος λέει : Όλοι γνωρίζουμε ότι το θέμα του Κ.Θ.Λ έχει πάρει το δρόμο της αντίστροφης μέτρησης. …για το τελικό κλείσιμο. …ή περιορισμό των ψυχασθενών σ’ ένα μικρό αριθμό που σημαίνει ότι ο μέχρι σήμερα βασικός οικονομικός παράγοντας για το νησί, αρχίζει να φθίνει. …η αγελάδα που τόσα χρόνια  στήριζε το νησί στερεύει. …Καίριο ερώτημα  είναι  μήπως  αυτή η λύση επανένταξης των ασθενών  έχει αντίκτυπο για το νησί μας και την τουριστική ανάπτυξη… Μ’ άλλα λόγια  μπορεί να συνυπάρξει ο ψυχασθενής ελεύθερος, να κυκλοφορεί μαζί με τον ξένο τουρίστα; … Κατά πόσο μπορεί να επηρεάσει τον τουρισμό του νησιού η παράλληλη συνύπαρξη τουρισμού ας πούμε και ψυχασθενών στον ίδιο χώρο. …Υπάρχει ο διάχυτος φόβος έξω , ότι αν οι ασθενείς αρχίζουν να κυκλοφορούν ελεύθερα στο νησί μήπως αυτό θα επηρεάσει τον τουρισμό .

Κλείνοντας τη συζήτηση ο δημοσιογράφος λέει: Περισσότερη αγάπη και κυρίως αυτές τις μέρες στους ξεχασμένους και αδικημένους κι ας μη ξεχνάμε ότι ο πόνος αυτών των ασθενών είναι αυτός που  έφερε την οικονομική ευεξία σ ’αυτόν τον τόπο. Κι αν γέρασε αυτή η αγελάδα  που αρμέξαμε και την αρμέγουμε χρόνια τώρα ας μη την παραπετάξουμε  .

Νομίζω ότι έχει αρκετό γάλα να μας δώσει  μια κι’  εμφανίστηκε το νέο μοσχαράκι που λέγεται τουρισμός.  ( Μια ομολογία που με τον τραγικό κυνισμό της περιγράφει πιστά μια αποκρουστική πραγματικότητα)

2.                       Άρης Μπουσουλέγκας:  Πρόεδρος του Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης, Σύμβουλος του Υπουργού Υγείας σε θέματα ψυχικής υγείας. Ένας εξαιρετικός συνάδελφος που προσπάθησε  πολύ από τη θέση που είχε  να καλυτερέψει τη μοίρα των αρρώστων)

 Λέει μεταξύ των άλλων: « …υπάρχει ένα πρόγραμμα με βάση το οποίο θα γίνει μια προσπάθεια μεταμόρφωσης  του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Λέρου, ώστε να πάψει να είναι ένα άσυλο, να γίνει ένα ενεργό ψυχιατρικό Νοσοκομείο, έτσι όπως αρμόζει και έτσι όπως το θέλει η κοινωνία… η συνάντηση αυτή έχει ένα και μοναδικό στόχο: το να καταλήξουμε σε κάποιες σκέψεις , σε κάποιες προτάσεις που να μπορούν να αξιοποιηθούν λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα της Λέρου …ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας του νησιού αυτού στηρίζεται ή υπολογίζει σοβαρά, αν δεν στηρίζεται στο Ψυχιατρείο της Λέρου… Η ψυχιατρική περίθαλψη στη χώρα μας βρίσκεται σε απαράδεκτα χαμηλό επίπεδο …Η αναμόρφωση των προϋποθέσεων της απαράδεκτης αυτής κατάστασης, απαιτεί ριζική αναδιάρθρωση στην οργάνωση του τομέα παροχής ψυχιατρικής  περίθαλψης πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας… θα πρέπει όλοι μας να σκεφτόμαστε πως θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση …Κανένας δεν μίλησε για το κλείσιμο του ψυχιατρείου. Μιλάμε για μεταρρύθμιση  για αναβάθμιση πάνω σ’ ένα συγκροτημένο τρόπο …Εκείνο που πάντοτε διαβεβαίωνα  και θέλω πάλι να διαβεβαιώσω, όσο θα έχω φωνή και θα μπορώ να διαβεβαιώσω είναι ότι δεν μιλάμε για κλείσιμο. Μιλάμε για αναβάθμιση. Δεν μιλάμε ούτε για 5 χρόνια , όπως δεξιά και αριστερά ψιθυρίζεται ούτε, ούτε για 10 χρόνια , ούτε για είκοσι χρόνια. ..Δεν υποχρεώνει κανένας κανέναν να πάρει ψυχασθενή στο σπίτι του… Σίγουρα κανένας  δεν εκβιάζει  ,ούτε θέλει να εκβιάσει… Εμείς ξεκινάμε μια προσπάθεια …Μιλάμε για διεθνή αλληλεγγύη για  πλειάδα επιστημόνων. Ο Ροτέλλι και ο κ. Πιρέλλα… έχουν υποσχεθεί ότι θα δώσουν το πιο αναγκαίο προσωπικό για να ξεκινήσει με την επιμόρφωση του δικού μας προσωπικού... 

3.Φράνκο Ροτέλλι . Διευθυντής του Ψυχιατρείου της Τεργέστης Λέει μεταξύ των άλλων :\

Πιστεύω ότι υπάρχουν οι απαραίτητες συνθήκες …για μια ριζική μεταρρύθμιση των πραγμάτων …  Συζητήσαμε …με τον κ. Μπουσουλέγκα  και με εκπροσώπους της Τοπικής αυτοδιοίκησης και προτείναμε να καταβληθούν προσπάθειες  σε διεθνές επίπεδο ,έτσι ώστε το Ψυχιατρείο της Λέρου να γίνει ένα κέντρο εξειδίκευσης ,ένας χώρος που θα επικρατούν αξιοπρεπείς συνθήκες… στα πλαίσια αυτού του προγράμματος  υπάρχει και το θέμα της σχέσης με τον πληθυσμός που συνηθίζουμε να ονομάζουμε υγιή πληθυσμό…. Πιστεύω ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει έτσι ώστε να μη δημιουργηθούν  σημαντικά προβλήματα για τους κατοίκους και για να μη πληγεί η άλλη πηγή εισοδήματος για το νησί, δηλαδή ο τουρισμός… Αυτό που σας προτείνουμε  είναι ένα στοίχημα . Να στοιχηματίσουμε  δηλαδή και να δεχτούμε την πρόκληση  του να μπορέσουμε  να αποκαταστήσουμε τα χίλια αυτά άτομα στη Λέρο… ώστε η Λέρος να  μπορέσει να μάθει να διδάξει στον υπόλοιπο κόσμο πως γίνεται η αποκατάσταση 1000 ατόμων  που μέχρι τώρα έζησαν σ’ ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. 

Σ’ ένα άλλο σημείο ο Ροτέλλι γίνεται πολύ πιο επιθετικός. Λέει μεταξύ άλλων : «…Το Ψυχιατρείο της Λέρου αποτελεί το όνειδος την ντροπή  όλης της ανθρωπότητας… δεν μπορούμε να εκβιάζουμε τους ανθρώπους με το φόβο των τρελλών που θα κυκλοφορούν στους δρόμους… πιστεύω ότι είναι ένδειξη ανευθυνότητας. …Εμείς δε λέμε ότι θα αφήσουμε ελεύθερους 1000 ανθρώπους στην κοινότητα της Λέρου. Εμείς λέμε ότι θα πρέπει να αλλάξει η ζωή αυτών των ανθρώπων .κατ’ αρχάς στο χώρο που διαβιώνουν .Ο φόβος μιας μαθήτριας  δεν μπορεί να δικαιολογήσει τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης αυτών των ανθρώπων .

4.Αγκουστίνο Πιρέλλα . Λέει μεταξύ των άλλων: Συμφωνώ απόλυτα με τα όσα είπε ο Ροτέλλι…στην Ιταλία υπήρχαν και εξακολουθούν βέβαια να υπάρχουν τρομερά Ψυχιατρεία …  Είμαι υπεύθυνος για ένα πρόγραμμα που  αφορά το ξεπέρασμα των ψυχιατρείων  στη πόλη του Τορίνο ... και  εννοούμε αυτό το πέρασμα από τη φύλαξη των ασθενών  στη περίθαλψη και την αποκατάστασή τους… Στο Πρόγραμμα αυτό που θα δημιουργηθεί θα πάρουν μέρος εμπειρογνώμονες , ειδικοί και από την Ελλάδα  και από τις χώρες της ΕΟΚ.  Είμαστε μπροστά  σε μια πρόκληση. Η Λέρος δηλαδή, θα πρέπει να σταθεί ικανή να δημιουργήσει πάρα πολλούς ειδικούς , στον τομέα της αποκατάστασης και της επανένταξης των ψυχικά ασθενών .

5.  Παρακευάς  Ζωγράφος .  Πρόεδρος του Κ.Θ.Λ. και Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου. Λέει: Έγιναν πολύ σοβαρές προτάσεις οι οποίες με τη βοήθεια των κατοίκων  αν υλοποιηθούν , πιστεύω ότι η Λέρος   ..μπορεί να γίνει το πρότυπο ψυχιατρικό Κέντρο της Ελλάδας … και η αναβάθμιση αυτή του ρόλου του ψυχιατρείου  θα βοηθήσει και τουριστικά την Λέρο και μάλιστα πολύ περισσότερο απ’ ότι προσπαθούμε  να προβάλλουμε τουριστικά τη Λέρο τώρα…. Ίσως υπάρχει ακόμα ο φόβος μερικών συμβούλων …το πώς θα είναι ο άρρωστος έξω , τις ώρες που συνήθως τον ήξερε ότι έμενε μέσα στα τείχη… Βέβαια υπήρχε προβληματισμός , όσον αφορά την έναρξη λειτουργίας της εργασιοθεραπείας  στην πόλη του Λακκιού. Έγινε πρόταση κλεισίματος και μεταφοράς της κάπου αλλού να μην είναι σε τόσο κεντρικό σημείο...

6.  Ελυθέριος Λουλουδιάς   Πρόεδρος του Σωματείου εργαζομένων του Κ.Θ.Λ. Λέει:  Εμείς οι εργαζόμενοι τασσόμαστε ανεπιφύλακτα  υπέρ της αναβάθμισης του Νοσοκομείου . Είμαστε βέβαια κατά του κλεισίματος…. Άλλα έλεγε ο ένας και άλλα έλεγε ο άλλος … Ο κ. Γεννηματάς ήταν υπέρ του κλεισίματος … ο κ. Φλώρος με έγγραφό του γνωστοποίησε  ότι σκοπός της Κυβέρνησης  δεν είναι να κλείσει το Ψυχιατρείο αλλά να αναβαθμιστεί … σήμερα… έχει αναλάβει ο κ. Κακλαμάνης. Δεν ξέρουμε τις απόψεις τις δικές του… Φαίνεται πως η πολιτική γύρω από την υγεία διαμορφώνεται από τον εκάστοτε υπουργό και όχι από την Κυβέρνηση. Αυτό μας τρομάζει σαν εργαζόμενους… Κανένας Λεριός δεν φαντάζομαι  ότι τάσσεται υπέρ του κλεισίματος του ψυχιατρείου. Όλοι  θέλουμε το Ψυχιατρείο να παραμείνει στη Λέρο  . .. Εμείς σαν σύλλογος των εργαζομένων δεν είχαμε γνώση των προγραμμάτων, δεν είχαμε ενημερωθεί… δεν λαμβάνονται  υπόψη οι εκπρόσωποι των εργαζομένων… το Κ.Θ.Λ. θα πρέπει να λειτουργεί  κάτω από ορισμένους νόμους… όλα αυτά δεν εφαρμόζονται ..  απαραίτητη  προϋπόθεση είναι η συναίνεση των εργαζομένων . Και συναίνεση των εργαζομένων δεν μπορεί να υπάρξει μ’ αυτές τις συνθήκες.  

7.  Ευτύχης Σολονάκης  Εκπρόσωπος των εργαζομένων στο Δ.Σ. του Κ.Θ.Λ. Αναφέρεται σε κάποιες αποφάσεις του Δ.Σ. και λέει: … Εμείς λέμε ότι πρέπει να πάρουν πίσω την απόφαση  τους  για την άρση της απόφασης  παραχώρησης οικοπέδου για να χτισθεί ξενώνας στο Πάτελο ( Σημείωση: Πρόκειται για μια απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Λέρου  με την οποία ανακαλούσε μια προηγούμενη απόφασή του με την οποία παραχωρούσε στο Ψυχιατρείο οικοπεδικό χώρο για την ανέγερση  Ξενώνα  Σ’ αυτή την απόφαση ανάκλησης  αναφέρθηκε και ο Άρης Μπουσουλέγκας λέγοντας  ότι «τον λύπησε αφάνταστα»). Καταφέρεται δε κατά του Δ.Σ. του Ψυχιατρείου επισημαίνοντας  την λήψη αποφάσεων ερήμην των εργαζομένων. « … Είμαστε πέρα και έξω από τις λήψεις αποφάσεων… οι εργαζόμενοι έχουν πάρει  απόφαση … να συσταθεί επιτροπή αγώνα… θα μας δοθεί η δυνατότητα να τα πούμε και σε λαϊκές συνελεύσεις  …να αναλάβει καθένας τις ευθύνες του… δεν θα δεχτούμε από δω και πέρα απειλές  από οποιονδήποτε  ότι αν δεν κάνεις τη δουλειά σου θα σε στείλω στο 16^ο.. όλα αυτά βαραίνουν το Διοικητικό Συμβούλιο.                                                                                                                                   

8. Στάθης Αρμενιάκος  Υπεύθυνος του τομέα εργασιοθεραπείας .

Η μαρτυρία του έχει ιδιαίτερη βαρύτητα . Πρόκειται για τη μαρτυρία ενός  εργαζόμενου  που ανεξάρτητα από  τα τυπικά προσόντα  που διαθέτει ή του λείπουν , σκέπτεται και πράττει ως άδολος και αποτελεσματικός  θεραπευτής. Ενός εργαζόμενου που  θέτει  το προσωπικό του συμφέρον σε δεύτερη μοίρα , αφοσιώνεται   στους αρρώστους και τους υπηρετεί με τον καλλίτερο δυνατό τρόπο.

 Είναι χαρακτηριστικά αυτά που λέει στην αρχή της εισήγησής του : «Ευχαριστώ πολύ που μου δίνεται ο λόγος κάνοντας μια διόρθωση. Ο Στάθης ο Αρμενιάκος , φύλακας ασθενών , από την πρόσληψή του ως σήμερα ακόμα, δεν είναι ο υπεύθυνος του τμήματος εργασιοθεραπείας , αλλά ο αποσπασμένος  φύλακας των ασθενών  με την ομάδα των ασθενών του , τους οποίους θεωρεί φίλους και συνεργάτες  και εργάζεται στο εργαστήρι ζωγραφικής  μια  και ο Αρμενιάκος  είχε το μεράκι του πινέλου και του χρώματος από τα μικρά του χρόνια.»

 Εν συνεχεία επιμένει ιδιαίτερα στο θέμα της προβολής και ενημέρωσης . Λέει: Δεν γίνεται τίποτα καλύτερο , τίποτα χειρότερο σε κανένα τομέα της κοινωνικής ζωής , σε κανένα  τομέα της κοινωνικής δράσης , στην επαγγελματική ζωή μιας κοινωνίας ,εάν δεν προηγηθεί η ενημέρωση. Τίποτα δεν πηγαίνει μπροστά χωρίς  την ανάλογη διαφήμιση , γι’ αυτό που επιχειρείται να γίνει. Εμείς μέχρι τώρα μόνο δυσφημιστήκαμε  .Από κανένα δεν επαινεθήκαμε… ακόμα κι αυτή τη στιγμή που κάνουμε αυτή τη συζήτηση , οι περισσότεροι δε έχουν πλήρως ενημερωθεί…»

Εν συνεχεία με απλό και καθαρό λόγο εκθέτει τον τρόπο που εργάζεται  και τα αποτελέσματα της δουλειάς  του: « …έχουμε δημιουργήσει μια χαρούμενη φωλιά …η παραμονή των απασχολουμένων σ’ αυτά τα εργαστήρια ασθενών , ανδρών  και γυναικών , η καθημερινή τους επαφή σ’ αυτές τις λίγες ώρες, έξω από τα τείχη  ήταν όχι μόνο ευεργετική  γι’ αυτούς , αλλά κυριολεκτικά και χωρίς υπερβολή λυτρωτική… μετά πάροδο 10 ημερών, ταυτιστήκανε τόσο πολύ με το περιβάλλον , εξοικειώθηκαν τόσο πολύ με τους περιοίκους …που η κοινωνική τους  συμπεριφορά βελτιώθηκε σε ζηλευτό βαθμό …»

Τέλος θέτει το καίριο ερώτημα. « … Εδώ πέρα πρέπει να τεθεί στο Λεριό όσο ρεαλιστικότερα γίνεται ένα ερώτημα. Θέλουμε , ναι ή όχι το Ψυχιατρείο στη Λέρο; Εάν δεν το θέλουμε , δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από το να το «διώξουμε». Όμως αν πραγματικά το θέλουμε, πρέπει να υποστούμε τις όποιες .κοινωνικοπολιτιστικές και τουριστικές  συνέπειες προκύπτουν στην προσπάθεια αναβάθμισης …».

9. Γιάννης  Αντάρτης  Δήμαρχος της Λέρου  ( Σημείωση:  Υπήρξαν και παρεμβάσεις  δημοτικών συμβούλων ,π.χ. Κ.Βελής αλλά δεν είναι σαφές ποιες απόψεις υποστήριξαν)

Η παρέμβαση του Γιάννη Αντάρτη αναδεικνύει τις ριζικές διαφορές  των δικών του  απόψεων ( όπως και της πλειοψηφίας του Δημοτικού Συμβουλίου)  με τις απόψεις  όλων  των  άλλων . Στα  λεχθέντα  εξ άλλου από το Δήμαρχο υπάρχουν και σαφείς πολιτικής φύσεως υπαινιγμοί. 

«Ζήτησα να  έρθω  στο ραδιοφωνικό σταθμό για το θέμα που προέκυψε … και που αποτέλεσε το έναυσμα να θορυβηθεί και να αντιδράσει μια μεγάλη μερίδα του νησιού μας .Στη χθεσινή συζήτηση… δεν κλήθηκα να συμμετάσχω… εκφράζω και το παράπονο που δεν συμμετείχα στις συζητήσεις  που έγιναν με τους Ιταλούς καθηγητές κατά την παραμονή τους στη Λέρο ως εκπρόσωπος της τοπικής αυτοδιοίκησης και τέως πρόεδρος του Κ.Θ.Λ. με εξάχρονη πείρα στα θέματα ψυχικής υγείας  στο ψυχιατρείο της Λέρου ,παρά την επιθυμία που εξέφρασα  να τους γνωρίσω , να συνγευματίσω με αυτούς  και να ανταλλάξουμε απόψεις γύρω από την πορεία του Ψυχιατρείου …. Το Δημοτικό συμβούλιο αρνήθηκε να συναινέσει με την απόφαση της Διοίκησης  να μετατρέψει το κτίριο των γραφείων της Διοίκησης στο Λακκί  σε ξενώνα επανεντάξιμων  ασθενών  καθώς και άλλων σπιτιών στο νησί μας ….. και να μη εφαρμοστεί το πρόγραμμα της θετής οικογενείας … η συμβίωση αυτή θα έχει αρνητικές επιπτώσεις για το νησί μας στην τουριστική εξέλιξή του , με προεκτάσεις φυσικά πάνω στην πολιτιστική και μορφωτική  ζωή του νησιού μας .

10. Γιάννης  Λουκάς . 

Πρόκειται για ένα γιατρό που δούλεψε  με αφοσίωση και μαχητικότητα για χρόνια πολλά στο Ψυχιατρείο της Λέρου προσπαθώντας να αλλάξει προς το καλλίτερο τη ζωή και την μοίρα των αρρώστων του.  Ξεκαθαρίζει  στην τοποθέτησή του  αμέσως για το                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ποιος είναι  ρόλος ενός γιατρού  σε ένα νοσοκομείο και λέει «… Κατ’ αρχήν εγώ δηλώνω...ότι είμαι γιατρός ψυχίατρος . Και φύσει και θέση  είμαι με τον άρρωστο. Και τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι κάθε μου πράξη και ενέργεια  και παρέμβαση  έχει σα σκοπό τη βελτίωση της ζωής του αρρώστου και του προσωπικού που ασχολείται με τον άρρωστο. Γιατί όταν δουλεύει το προσωπικό σε καλλίτερους χώρους , σε  καλλίτερες συνθήκες δουλειάς  καλλίτερη είναι και η προσφορά προς τον άρρωστο …Εάν δεν είμαστε εμείς οι εργαζόμενοι μέσα στο ίδρυμα οι υπερασπιστές των αρρώστων, ποιοι μπορούν να είναι ;   Στη συνέχεια  αναφέρεται στην εξέλιξη της ψυχιατρικής  και τις ευθύνες  της «…εδώ είναι η μεγάλη ευθύνη που έχει η ίδια η ψυχιατρική, η επίσημη ψυχιατρική της Ελλάδας ,  που έχει εγκαταλείψει  αυτούς τους αρρώστους χωρίς να ενδιαφερθεί ποτέ …». Αναφέρεται πόσοι μπορούν να έχουν μια τέτοια διαδικασία …η ηλικία αυτή τη στιγμή των περισσοτέρων είναι πάνω από 60…τουλάχιστο να σώσουμε μερικούς .Τα ποιο νέα παιδιά . Εγώ θα ήμουν ευχαριστημένος έστω και για ένα άτομο…» 

Αναφέρεται επίσης στο θεσμό της «ανάδοχης οικογένειας» που είχε επιχειρηθεί τότε να εφαρμοστεί και για τους ψυχικά πάσχοντες, χωρίς όμως  να έχει προηγηθεί η κατάλληλη προετοιμασία,  ώστε να   εφαρμοστεί ο θεσμός  προς όφελος των αρρώστων. Και εμείς στο Δαφνί είχαμε   ιδίαν πικρή  πείρα. Λέει:  

«… έχει  συμβεί να μου πουν … έχω μια γκαρσονιέρα και τώρα που είναι χειμώνας  και δεν υπάρχει τουρισμός να βάλουμε έναν άρρωστο μέσα να πάρουμε τις 45.000  ή τις 60.000 . Φυσικά  κανένας γιατρός δεν θα το έκανε . Δεν θα έδινε έναν άρρωστο έτσι στο έλεος του Θεού . Καλλίτερα να  μένει εκεί που είναι και έχει 100 άτομα παρέα και 30 άτομα προσωπικό…»
Ο Γιάννης Λουκάς λέει και άλλα πολλά και εξ’ ίσου  ενδιαφέροντα και αξίζει να διαβαστεί  προσεκτικά όλη η ομιλία του .

Ιδού αυτούσια η συζήτηση:

ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΦΝΙ ΚΑΙ ΤΗ ΛΕΡΟ

Μετά την παρουσίαση των δημοσιευμάτων του Τύπου για τη Λέρο και το Ψυχιατρείο της  ,θα αναφερθώ συμπληρωματικά  τώρα σε κάποια δημοσιεύματα ,που διασώθηκαν στο αρχείο μου και αφορούν ,εκτός από το ψυχιατρείο της Λέρου , το άλλο  μεγάλο  κατ’ ευφημισμό άσυλο, το « Δαφνί» , όπου η κατάσταση δεν ήταν και πολύ καλλίτερη.  .

* Στον «ΕΛΕΥΘΕΡΟ  ΤΥΠΟ» της 22ας Σεπτεμβρίου 1989  δημοσιεύεται ρεπορτάζ της Αγγελικής Δαμίγου  για το «ΔΑΦΝΙ» με  φωτογραφίες αρρώστων σε άθλια κατάσταση , εντυπωσιακές περιγραφές κατάλληλες να διεγείρουν την αδηφάγο περιέργεια του πλήθους και  τίτλο: ΔΑΦΝΙ. Η ντροπή της Αθήνας. 

* Το «ΕΘΝΟΣ» της 22ας Σεπτεμβρίου 1989 δημοσιεύει ρεπορτάζ του  Νίκου Ζερβονικολάκη για το «Δαφνί» με χαρακτηριστικές εικόνες και τίτλους: Ένα συγκλονιστικό οδοιπορικό στα κολαστήρια των ψυχών  . Η «συνωμοσία της φύσης και των ανθρώπων . Κόλαση που ούτε ο Δάντης δεν φαντάστηκε . Νεκροί που ουρλιάζουν , τρώνε ακαθαρσίες , χάνουν σιγά -σιγά τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά.  Πάρε με από δω για μια μέρα μόνο.

* Στο ίδιο φύλλο του «ΕΘΝΟΥΣ»  δημοσιεύεται ρεπορτάζ της Άρτεμης Δομένικου από τη Λέρο με τίτλο : «Σκοτεινά μυαλά πληγιασμένα κορμιά, σε ένα σωρό» Ώρα μηδέν για τη φωλιά  του κούκου. Το ρεπορτάζ συνοδεύουν   ,όπως συνήθως, οι  σχετικές σοκαριστικές  φωτογραφίες.

* Το «ΕΘΝΟΣ» της 23^ης Σεπτεμβρίου 1989   δημοσιεύει  ρεπορτάζ του Ν. Ζερβονικολάκη από το « Δαφνί» ( 7^ο  Περίπτερο) με τίτλο « Η μπετούγια της  κόλασης». Δεν έχουν ψυχοθεραπεύτρια ,κάποιον να τους μάθει να μιλάνε , δεν έχουν παπούτσια , ρούχα ,γονείς.».

 Το ρεπορτάζ περιγράφει  την «περιπέτεια» του συντάκτη του, που κλείστηκε κατά λάθος στο Περίπτερο , και διανθίζεται  με τις σχετικές προς εντυπωσιασμό   φωτογραφίες.

Ιδού   αυτούσια τα σχετικά ντοκουμέντα. Ελπίζω δε ότι κάποια στιγμή θα βρω και δημοσιεύματα που αναφέρονται στο άλλο μεγάλο δήθεν Άσυλο της Αθήνας, το Δρομοκαϊτειο .

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ  της 22ας Σεπτεμβρίου 1989

ΕΘΝΟΣ 22 Σεπτεμβριου 1989

Η ΛΕΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΟ ΤΗΣ. Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΞΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΤΕΣΣΕΡΑ

Μετά την παρένθεση  , προκειμένου να αναφερθώ στο θετικό ρόλο της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας στο πρόβλημα της Λέρου και του Ψυχιατρείου της , επανέρχομαι στην παρουσίαση των σχετικών δημοσιευμάτων του ελληνικού και του ξένου Τύπου .

Συνεχίζω λοιπόν με το γνωστό  δημοσίευμα του Observer και τα όσα στον ελληνικό Τύπο επακολούθησαν .

Από τα ντοκουμέντα που έχουν διασωθεί στο αρχείο μου προκύπτουν τα ακόλουθα:

Στο φύλλο των «ΝΕΩΝ» της 11^ης Σεπτεμβρίου του 1989 αναδημοσιεύεται δημοσίευμα του Observer της προηγούμενης μέρας .Πρόκειται για ένα ρεπορτάζ απεσταλμένων της βρετανικής εφημερίδας στην Ελλάδα. Δεν έχω δυστυχώς στη διάθεσή μου  το πλήρες κείμενο .Βρήκα στο αρχείο μου τη σελίδα 13 των  «ΝΕΩΝ» όπου αναδημοσιεύεται  εικόνα από τον Observer. Η εικόνα  εμφανίζει γυμνούς; αρρώστους του Ψυχιατρείου της Λέρου και τον υπότιτλο « Europe’s guilty secret» και επίσης « 1300 lost souls left to rot» .
Τα «ΝΕΑ» πληροφορούν επίσης τους αναγνώστες τους ότι πρόκειται «για την πρώτη σελίδα του χθεσινού  «Ομπσέρβερ» για «τον κόσμο του σκότους όπου ξεχασμένοι άνθρωποι έχουν εξοριστεί  για να πεθάνουν» .Το συγκλονιστικό ρεπορτάζ των απεσταλμένων της βρετανικής εφημερίδας αναπτύσσεται στη σελίδα 17 με  μαρτυρίες και φωτογραφίες».

Τα «ΝΕΑ» σχολιάζουν το δημοσίευμα του Observer  με την επισήμανση «Η φρίκη της Λέρου στην πρώτη σελίδα… Ρεπορτάζ –σοκ για τις 1300 χαμένες ψυχές…( Στο ιστολόγιό μου υπάρχει αυτή η σελίδα των Νέων . Επίσης ,στην ίδια εικόνα  υπάρχει φωτογραφία  ασθενών της Λέρου, δημοσιευμένη σε Γαλλική εφημερίδα , που περιλαμβάνει και δηλώσεις του διακεκριμένου ψυχαναλυτή Gyattari . Δεν θυμάμαι αλλά πιθανολογώ  ότι πρόκειται για τη Liberation. Τον συνάδελφο αυτό είχα την ευκαιρία να συναντήσω προσωπικά  και δυστυχώς να συγκρουστώ μαζί του λόγω της άπρεπης και αντιδεοντολογικής συμπεριφοράς του απέναντί μου και απέναντι των αρρώστων  ,όταν επισκέφτηκε το «Δαφνί» . Περί αυτού άλλη φορά)

Τα «ΝΕΑ» επανέρχονται στο Θέμα   την επομένη . με ρεπορτάζ της κ. Αρετής Αθανασίου .Τίτλος: ΛΕΡΟΣ . ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΜΕ ΤΟ ΚΟΛΑΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΨΥΧΩΝ ;  Και  επίσης : Η ΝΤΡΟΠΗ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΓΥΡΟ ΤΗΣ ΓΗΣ . Συνεχίζουν επίσης τη Τετάρτη 13 Σεπτεμβρίου με τίτλο: ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΈΠΕΙΑ

Και οι άλλες όμως εφημερίδες  προβάλλουν το θέμα ,με τρόπο βέβαια που κάνει συνήθως εμφανή τη σκανδαλοθηρική  διάθεση και τη δεκαροθηρία όπως και την κομματική  σκοπιμότητα. Επαναλαμβάνω πάντως ότι  τα δημοσιεύματα  αυτά  βοήθησαν να αναδειχτεί το σκάνδαλο του Ψυχιατρείου της Λέρου σε όλες τις μορφές και τις διαστάσεις του (κοινωνικές ,κομματικές,  οικονομικές και πλουτοπαραγωγικές για τους επιτήδειους ), δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι υπήρξαν και δημοσιογράφοι που χειρίστηκαν το θέμα με σοβαρότητα και εντιμότητα.

Έτσι: Το «ΕΘΝΟΣ» της Τετάρτης 13 Σεπτεμβρίου δημοσιεύει ρεπορτάζ της κ..Μιμής Τουφεξή με άφθονες φωτογραφίες ασθενών του Ψυχιατρείου της Λέρου σε άθλια  κατάσταση και πηχυαίους  και εντυπωσιακούς τίτλους, υπότιτλους και επικεφαλίδες όπως : «Το ένοχο μυστικό της Ευρώπης» , «Λερομένοι  …Κυβερνήτες», «Απάνθρωπο παιχνίδι αδιαφορίας και εκλογικών συμφερόντων γύρω από 1170 άρρωστες ψυχές, ενώ η  Ε.Ο.Κ . μιλάει και για οικονομική κομπίνα », « Ψήφισμα από το Ευρωκοινοβούλιο  για το κολαστήριο», « Η Ελλάδα στη μαύρη λίστα της Κοινότητας που σκέφτεται να μην εγκρίνει άλλες πιστώσεις».

Την ίδια μέρα ( 13 Σεπτεμβρίου 1989) η Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ δημοσιεύει και σχολιάζει την εμπιστευτική Έκθεση  της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. την οποία είχε δώσει τη προηγούμενη στη δημοσιότητα ο τότε υπουργός Υγείας στην Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας Μιλτιάδης Έβερτ. Είναι εντυπωσιακοί οι τίτλοι και οι υπότιτλοι που χρησιμοποιεί: « ΛΕΡΟΣ  89»  « Η ΕΘΝΙΚΉ ΜΑΣ ΝΤΡΟΠΉ», « Μ. ΕΒΕΡΤ: Αναμενόταν η γενική  κατακραυγή» , « Το 70% των παιδιών της Λέρου θέλουν να γίνουν όταν μεγαλώσουν υπάλληλοι του Ψυχιατρείου»  « Αισθάνομαι ντροπή σαν γιατρός.»( Πρόκειται για δήλωση του Κώστα Στεφανή Προέδρου τότε της Παγκόσμιας Ψυχιατρικής Εταιρείας που οργάνωνε   το  Παγκόσμιο Συνέδριό της στην Αθήνα για τις  επόμενες μέρες 12-19 Οκτωβρίου) , « Στην Ευρωβουλή από τον Συνασπισμό» ( Πρόκειται για την πρώτη παρέμβαση του τότε «Συνασπισμού», από τους  Ευρωβουλευτές, τον κ. Αλέκο Αλαβάνο και τον ο αείμνηστο Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Είχα  την τιμή να γνωρίσω προσωπικά και τους δύο αυτούς εξαιρετικούς πολιτικούς- και πιο πολύ  τον Αλέκο  Αλαβάνο που ενδιαφέρθηκε όσο κανένας άλλος για τους ψυχικά πάσχοντες . Στη συμβολή του Αλέκου Αλαβάνου για να αλλάξει η κατάσταση στο Δαφνί που δεν ήταν και πολύ καλλίτερη από αυτή της Λέρου θα αναφερθώ άλλη φορά .)

Η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ επανέρχεται στις 18 και 19 Σεπτεμβρίου 1989 με εκτενή ρεπορτάζ ,  φωτογραφίες και χαρακτηριστικούς τίτλους: και τις υποσχέσεις  του αρμόδιου υπουργού για τη βελτίωση της κατάστασης ( που βέβαια ως συνήθως ξεχάστηκαν γλήγορα )ΛΕΡΟΣ 89 . Η ζωή εν τάφω, Ο σκουπιδοτενεκές της «ανθρωπιάς» μας, Μια πληγή … που κρατά στη ζωή ένα νησί , Το εμπόριο  της …  ανθρωπιάς , Χρυσορυχείο για λίγους εκλεκτούς,, περίεργες προσλήψεις και έρευνες που τα βγάζουν όλα λάδι , Θέλουμε να βγουν έξω, αλλά θα δυσφημιστεί το νησί. Και οι υποσχέσεις: 40 γιατροί για τη Λέρο. Στελέχωση μέσα από πανεπιστημιακές κλινικές.

Υπήρξαν όμως και άλλα δημοσιεύματα  .Όπως:

* Του «ΤΥΠΟΥ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ» 17 Σεπτεμβρίου 1989,  που παρουσιάζει το θέμα με «δεξιά» ματιά , δημοσιεύοντας  συνέντευξη του υπουργού Υγείας   και τίτλους όπως : «ΕΒΕΡΤ :«Θα δώσουμε χρήματα  στη Λέρο και θα αναζητήσουμε ΕΥΘΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΟΧΟ ΜΥΣΤΙΚΟ» , « Δεν θα ξεχάσω όταν ρώτησα κάποιον υπεύθυνο γιατί είναι γυμνοί,  μου είπε : Επειδή έχουμε στείλει τα ρούχα τους στο καθαριστήριο».

* Της «ΠΡΩΤΗΣ» της 19^ης Σεπτεμβρίου με τίτλους όπως : «Η «ΠΡΩΤΗ» ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΑ  ΜΕΓΑΛΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ», « Μαύρος Τζόγος στις πλάτες των ασθενών»,  «Κανένας έλεγχος στα οικονομικά του Ψυχιατρείου».

* Της «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ» της 21 Σεπτεμβρίου . Τίτλος: «Ελάτε να τους σώσουμε» και  « ΕΚΚΛΗΣΗ  ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ  ΠΑΡΈΜΒΑΣΗΣ  ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ  ΝΑ  ΑΛΛΆΞΕΙ  ΟΨΗ  ΣΤΟ ΨΥΧΙΑΤΡΕΊΟ»  Το δημοσίευμα φιλοξενεί συνέντευξη του Γιάννη Λουκά  και του Κώστα Μπαϊρακτάρη  εκλεκτών συναδέλφων που πράγματι βοήθησαν να αλλάξει η κατάσταση στο Ψυχιατρείο.

* Της «Πρώτης» της 21^ης Σεπτεμβρίου 1989. Τίτλοι; Σύσκεψη στο νησί  μετά τις αποκαλύψεις της «Πρώτης» για τη «Μαφία» της Λέρου. «Νονοί κόβουν και ράβουν»

* Της «Πρώτης»  της 22^ης  Σεπτεμβρίου 1989  . Τίτλοι: « Επίσκεψη αστραπή του κ. Έβερτ στο κολαστήριο» , « Υποδοχή  με πανό»

* Tης « ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ της 22ας Σεπτεμβρίου 1989 . Τίτλος « Υποδοχή Έβερτ  με πανό … Μη τολμήσετε να το κλείσετε…»

Μια ακόμη παρέμβαση του Τύπου στο θέμα της Λέρου και του Ψυχιατρείου της  είναι αυτή της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ  της 22ας Φεβρουαρίου 1990. Πρόκειται για μια ανταπόκριση  του συντάκτη της Χρήστου Μιχαηλίδη από το Λονδίνο με τίτλο: Νέος διεθνής διασυρμός με τη Λέρο. 2^ο  κτύπημα μετά το δημοσίευμα του «Ομπσέρβερ». «Το νησί των ξεγραμμένων» προβάλλεται στο  «Κανάλι 4»της βρετανικής; τηλεόρασης».

Ο ανταποκριτής  προαναγγέλλει  την προβολή  ενός ντοκιμαντέρ  για το Ψυχιατρείο της Λέρου  που όπως είπε , μεταξύ των άλλων ,η   παραγωγός του κ. Κλόντια Μιλν , περιλαμβάνει «…  εικόνες που μπορεί να φανούν ενοχλητικές και δεν συνιστούμε να τις δουν μικρά παιδιά»  και που δείχνουν « …πόσο δύσκολο είναι εκεί μέσα να ξεχωρίσεις τους ανθρώπους από τα σκουπίδια….» .

Όλα τα σχετικά ντοκουμέντα στο Ιστολόγιό μου .

"ΕΘΝΟΣ" της 14ης Σεπτεμβρίου 1989 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ της 13ης Σεπτεμβρίου 1989

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 18 Σεπτεμβρίου 1989

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ της  19 Σεπτεμβρίου 1989

"ΠΡΩΤΗ "  19 Σεπτεμβρίου 1989

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 21 Σεπτεμβρίου 1989

" Η ΠΡΩΤΗ" 21 Σεπτεμβρίου 1989

Της "Πρώτης" της 22ας Σεπτεμβρίου 1989

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 22 Σεπτεμβρίου 1989

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 22 Φεβρουαρίου 1990